Ազգագրագետ. «Տղամարդ լինելը լավ լինելու ցուցիչ է մեր հասարակության մեջ»

Հարցազրույց պատմական գիտությունների թեկնածու, ազգագրագետ Սվետլանա Պողոսյանի հետ

– Տիկին Պողոսյան, ինչպիսի՞ն է եղել կնոջ դերը ավանդական հայ հասարակությունում և քաղաքական մտքի զարգացման գործում:

– Ավանդական հայ հասարակայնությունը հայրիշխանական էր, որտեղ գլխավոր դերը տղամարդկանցն էր: Սոցիալական  և մյուս ոլորտներում գերակա դեր ուներ տղամարդը: Հստակ ջրբաժան կար, թե ինչ կարող է անել կինը, ինչ` տղամարդը: XX դարի սկիզբին`  խորհրդային շրջանում,  արդեն դերակատարությունների որոշակի փոփոխություններ են տեղի ունենում: Կանայք  տնային տնտեսությամբ, երեխաների խնամքով, դաստիարակությամբ զբաղվելուն  զուգահեռ ստիպված էին նաև  աշխատել: Կինն այդպիսով  ձեռք էր  բերում որոշակի տնտեսական անկախություն, բայց դրանով հանդերձ չէր ազատվում իր ավանդական գործառույթներից: Խորհրդային շրջանում կանայք հայտնվեցին նաև այն ոլորտներում,  որոնք ավանդաբար տղամարդկային էին համարվում. տրակտորիստ, շինարար կանայք և այլն:

– Արդյոք հասարակական մտքի զարգացո՞ւմը հանգեցրեց դրան, թե՞ դա ռեժիմի պարտադրանք էր:

– Դա ավելի շատ պարտադրանք էր: Ելակետը սեռերի հավասարությունն էր:  Մյուս կողմից, օրինակ, դեռ առաջին հանրապետությունում կանանց դերն այնքան  էր բարձրացել, որ Ազգային ժողովում էլ էին ընդգրկված: Խորհրդային շրջանում կանանց մասնակցությունը բոլոր ոլորտներում ևս խրախուսվում էր, պարզապես սեռերի հավասարությունը դեկլարատիվ բնույթ էր կրում, սեռերի հավասարությամբ նրանց միջև եղած սոցիալական, տնտեսական տարբերությունները չէին վերացվում: Թեև նրանք հիմնավոր կրթություն էին ստանում, բայց բոլոր դեպքերում աշխատում էին հավատարիմ մնալ կնոջ իդեալական մոդելին, որը շատ կարծրատիպային և ավանդական է:

 – Այսինքն` հասարակությունում գործող երկակի ստանդարտները խանգարո՞ւմ են կանանց կայացմանը:

– Ընտանիքի ավանդական արժևորումը շատ է կարևորվում, և գործարար կինն էլ շեշտադրում է, որ նույնքան հաջողակ է նաև իր ընտանիքում:  Հենց ղեկավար կանայք շեշտադրում են, որ իրենք նույնքան հաջողում են նաև կանացի` տնային տնտեսության մեջ: Գործող հասարակական նորմերը դա են ենթադրում: Մեզանում մոտեցում կա` եթե կինը կարիերայով  է հետաքրքրվում, ապա տարբերվում է մյուս կանանցից:  Դա է պատճառը, որ հաջողած կանայք հատուկ շեշտադրում են նաև իրենց  հաջողություններն ընտանիքում:

Քանի որ շարունակում ենք լինել տղամարդկային, հայրիշխանական  հասարակություն, այն կանանց, որոնք ղեկավար դիրքեր են գրավում, հաճախ անվանում են տղամարդ կին: Հետաքրքիր է, որ իշխելու, ղեկավարելու, կոորդինացնելու ունակությամբ կանանց տղամարդիկ չեն համարում լավ ղեկավար, այլ առաջին բնութագիրը  տղամարդ կինն է, այսինքն` տղամարդ լինելը լավ լինելու ցուցիչ է մեր հասարակության մեջ:  Մարդու ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները չպետք է անդրադառնան կարիերայի ընթացքի վրա:

– Իսկ ինչպե՞ս հասկանալ, որ խորհրդային տարիներին ընդունելի էր կին ղեկավարը, պատգամավորության թեկնածուն, այսօր` ոչ:

– Այն ժամանակ ավելի շատ կամավոր պարտադիր սկզբունքն էր գործում, պարտադիր էր, որ թվացյալ հավասարությունը պահպանվի: Բայց շատ կանայք ընդամենը ձեռք բարձրացնողներ էին և լուրջ հարցերի լուծման մեջ որևէ դերակատարություն չունեին:

Կին ղեկավարը դեռ որոշ ժամանակ իր գործունեությամբ պետք է ապացուցի, որ գործնականում ղեկավար լինելու իրավունք ունի: Հաճախ փորձում են կին ղեկավարի հանձնարարականը շրջանցել, այդպիսի միտումներ էլ կան:

Սակայն կին ղեկավարները և քաղաքական գործիչները անհրաժեշտ են. կանայք հակված են թիմային աշխատանքի, այնտեղ, որտեղ կանայք կան, բևեռային մոտեցումներ չկան, ընդհանրապես նրանք  նվիրված են, բնազդաբար  ստեղծում են ավելի խաղաղ, ընտանեկան մթնոլորտ:

– Եթե մեր այսօրվա  իրադրությունը վերլուծենք, ի՞նչ խոչընդոտներ կան կանանց քաղաքականություն մուտք գործելու ճանապարհին:

– Կարծում եմ, որ հատուկ արգելքներ կանանց դեմ չկան, բայց հաջողության վախի սինդրոմը շատ կանանց հետ է պահում: Մտածում են, որ եթե չունենան ամբողջական ընտանիք, ուրեմն իրենք որպես կին չեն հաջողել: Հավանաբար վախը,  որ որպես կին կարող են չհաջողել, հետ է պահում: Իհարկե, կան կանայք, որոնք հաջողել են բոլոր ոլորտներում և օրինակ են:

– Մեծամասնական ընտրակարգով կին թեկնածուների սակավությունը ինչպե՞ս կարելի է հասկանալ:

– Դա նշանակում է, որ շարունակում ենք մնալ հայրիշխանական հասարակություն, տղամարդու դերակատարությունը գերակա է համարվում նաև այսօր: Մտածում են, որ դա տղամարդկային գործունեության դաշտ է և այդտեղ առավելապես գործ ունեն տղամարդիկ:

Բայց գործնականում  տեսնում ենք, որ կուսակցություններում լուրջ դերակատարում ունեցող կանայք կան, և դա հույս ներշնչում է, որ  առաջիկայում կդառնանք այնպիսի հասարակություն, որ պատգամավորության թեկնածու ընտրելիս չեն նայի կին է,  թե տղամարդ, այլ կնայեն, թե որքանով է արժանավոր, ինչ ճանապարհ է անցել, ինչ կառուցողական ծրագիր ունի: