Երբ գեղարվեստական գրականությունը իրականությունից չեն տարբերում

Գրքի համաշխարհային մայրաքաղաք Երեւանը գրքերի թանկացման հետ կապված աղմուկից հետո հերթական նվերն է մատուցում ընթերցողներին եւ գրողներին: Արձակագիր Հովհաննես Իշխանյանին իր «Ուվալնյատի օրը» գրքի համար հարցաքննել են ռազմական ոստիկանությունում, ապա` Երևանի Կենտրոնի քննչական բաժնում: Ռազմական ոստիկանությունը որոշել է, որ ԳԵՂԱՐՎԵՍՏԱԿԱՆ արձակը խեղաթյուրել է իրականությունը, վարկաբեկում է Հայաստանի զինված ուժերը, վիրավորում է կրոնը և հայ մայրերին: Գիրքը փորձաքննության է հանձնվել մշակույթի նախարարության մշակութային արժեքների փորձագիտական կենտրոն: yerkir.am-ը զրուցել է հեղինակի հետ:

-Ի՞նչ եք կարծում` անձի, թե գրքի դեմ է ուղղված ՌՈ-ի այս քայլը:
-Չեմ կարծում, որ անձի հետ է կապված, ինձ թվում է` գրքի, քանի որ իրենց անհանգստացնում է ստեղծագործության ոչ նորմատիվ լեզուն եւ բանակի մասին պատմող պատմվածքների նյութը: Ես այսպես եմ դիտարկում, եթե գրքից հանենք ոչ նորմատիվ լեզուն եւ թողնենք բանակի թեման, որեւէ խնդիր չի լինի, եւ հակառակը` եթե հանենք բանակի թեման, իսկ լեզուն մնա նույնը, կրկին խնդիր չի լինի:

-Ասում են` գեղարվեստական արձակը վիրավորում է կրոնը եւ հայ մայրերին. ի՞նչ կասեք այս մասին:
-Հայ մայրերին, շատ հետաքրքիր է, թե ինչու հենց հայ մայրերին. եթե մի քիչ ուշադիր կարդային, միգուցե նկատեին, որ հայ հայրերին եւ եղբայրներին էլ է վիրավորում: Եթե մոր մասին կերպարը գեղարվեստական գրականություն վատ է ներկայացվում, ուրեմն դրա համար պետք է քրեական գո՞րծ հարուցվի: Ամեն դեպքում գաղտնիք է մնում, թե ինչպես են կարդացել գիրքը, որովհետեւ մայրերին վիրավորող տեքստ չկա այնտեղ:

-Ինչպե՞ս կգնահատեք գրքի հանդեպ նման վերաբերմունքը:
-Իրականում շատ վատ է, առանց այն էլ` Հայաստանում գրողները կաշկանդված են` գրելու ազատության առումով, քանի որ հասարակության կողմից միշտ էլ շատ ուժեղ ճնշում է եղել: Ոչ բոլորն են կարողացել անկաշկանդ գրել. խոսքը միայն այն մասին չէ, թե դու ինչ լեզվով ես գրում` կարող է եւ գրական հայերենով ստեղծագործես, բայց կաշկանդված գրես: Այս դեպքից հետո ճնշումն ավելի կմեծանա: Երբ հասարակությունն է ճնշում, դա մի բան է, իսկ երբ ուժային կառույցներն են միջամտում, ազատությունից լրիվ զրկում են քեզ:

-Նման քայլով ինչի՞ են ուզում հասնել իրենք:
-Ինձ թվում է` իրենց նպատակը վատություն անելն է. ուզում են ինձ պատժել: Գրքում կերպարներ կան, որոնք հայհոյանքներով են խոսում:

-Բայց չէ՞ որ դրանք գեղարվեստական կերպարներ են. ի՞նչ է` գեղարվեստակ գրականությունն իրականությունից չե՞ն տարբերում:
-Իհարկե, չեն տարբերում, եւ սա միայն Ռազմական ոստիկանությանը չի վերաբերվում, քանի որ Հայաստանում ընդունված է` գեղարվեստական գործերին իրականության քողի տակ տեսնելը: Ռազմական ոստիկանությունում ինձ անգամ ասացին, որ իրենք նույնիսկ գերմանական գրականությունում նման բան չեն տեսել: Բայց չէ՞ որ կան արտասահմանյան մի շարք գրքեր, որոնցում շատ ավելի բաց տեսարաններ են նկարագրվում եւ լավ էլ հայհոյախառն են գրված: Իրենք տեղյակ չեն գրականությունից, գրականությունից հեռու կանգնած մարդիկ են, որոնք կարծում են, որ Հայաստանում գրաքննություն կա:

-Իրական կերպարներ կա՞ն գրքում:
-Ոչ, այն ընդամենը գեղարվեստական գրականություն է: Ես ցանկանում էի բացահայտել զինվորի վախը, որը չի տեսնում վերջը, չի հավատում, որ զորացրվելու է: Ես ընթերցողին քարոզել չեմ սիրում, որ ինչ-որ մեսիջներ ուղարկեի:

-Այս ամենը եթե նայենք Գրքի համաշխարհային մայրաքաղաքի կոնտեսքում, կարելի՞ է կարծել, որ գրքերի թանկացման հետ կապված իրարանցումից հետո սա հերթական նվերն է:
-Այո, քանի որ այս գիրքն իրեն սպառել էր արդեն եւ եթե իրենք ուզում էին գրքի «դեմն առնել», սխալ ճանապարհ ընտրեցին, քանի որ մեծ աղմուկ բարձրացրին. չէ՞ որ շուտով Հայաստան են գալու հայտնի գրողներ, որոնք նման նորմաներից հաստատ ապշելու են: Իրենք իրենց դեմ քայլ արեցին:

Զրուցեց` Կարինե ՀԱՐՈՒԹՅՈՒՆՅԱՆԸ

yerkir.am