«Ուզում եմ արթնացնել գիտակցություն, որ բանակաշինությունը տոն է, որ զինվորը բացարձակ արժեք է». Արմեն Մազմանյան

Հարցազրույց Թատրոնի և կինոյի պետական ինստիտուտի ռեկտոր, «Գոյ» թատրոնի հիմնադիր, գեղարվեստական ղեկավար Արմեն Մազմանյանի հետ:

– Պարոն Մազմանյան, գիտենք, որ հունվարի 27-ին Մարզահամերգային համալիրում Բանակի օրվան նվիրված մեծ միջոցառում է նախապատրաստվում, որի աշխատանքները Ձեզ են վստահված: Կպատմեք` ինչ աշխատանքներ են տարվել և տարվում բանակի 20-ամյա հոբելյանը նշելու համար:

– Գիտեք, գալիս է մի տարիք, որ երբ մի բան ես ստանձնում, ուզում ես` արածդ հետք թողնի: Երևի սա նաև ամբիցիայի հարց է: Տվյալ դեպքում սա աշխատանք է, որի վրա արդեն կես տարի է` աշխատում ենք:

Դեռևս կես տարի առաջ պաշտպանության նախարարի հետ հանդիպման ժամանակ հասկացա, որ մենք նույն կերպ ենք մտածում: Հիմա նախատեսում ենք ոչ թե ընդամենը մի համերգ, այլ միջոցառումների մի շարք, որն ունի իր գաղափարական ռազմավարությունը, իր նպատակը: Էս թոհուբոհի մեջ, մեր հասարակական գերակտիվության, իր 20-ամյա պատմության, մեր կորուստների ու ձեռքբերումների մեջ կորցնում ենք նաև արժեքային համակարգ, արժեքներ,  որոնք  բացարձակ   են, որոնց չի կարելի ձեռք տալ, ինչպես, օրինակ` դրոշ,  զինանշան,  պետություն,  հայրենիք….  Եվ դրանցից մեկն ինձ համար հայրենիքն է, հայ զինվորը:

Բայց հիմա մի ֆոն է ստեղծվել, երբ մարդիկ մտածում են հայրենիքից քոչելու մասին, որովհետև այստեղ վատ  է, գործ չկա, կամ մտածում  են. «Բանակ չեմ տա իմ երեխային, որովհետև էնտեղ վատ  է»: Սրանք համազգային մարտահրավերներ են,  որոնց տակից մենք դուրս չենք գա:

Ինչևէ, ցանկությունս այն էր, որ հետ բերենք, արթնացնենք գիտակցությունը, որ բանակաշինությունը տոն է, որ զինվորը բացարձակ արժեք է, և որ այն, ինչ տեղի է ունենում բանակում, չի կարող այդ արժեքային համակարգի վերանայման, վերաքննման տեղիք տա, ու հասարակության մեջ այսքան նեգատիվ քննարկումներ գնան:

Տպավորություն  ունեմ, որ բացարձակ թողտվության մեջ  մշակույթը  և  մամուլը   ուղղակի տրորվում են: Մեր  հասարակության  մեջ  պոզիտիվ  մտքեր   արթնացնելու  կարիք  կա: Ես ուզում եմ մի քիչ էլ լավ բան բերել:

– Դուք ասում եք` նեգատիվը շատ է: Այ, ինչի՞ց է այդ նեգատիվը, բացասականը ինչի՞ց է գալիս:

– Մեզնից: Ազգային է: Դերենիկ Դեմիրճյանն ասում էր. «Հայի չափը չափազանցն է»: Դա գենետիկ դիագնոզ է: Բոլոր բանակներում էլ լինում են դեպքեր, բայց ոչ մի երկրում էսքան հերյուրանք, թուքումուր, իրար վրա էսքան մեղադրանքներ չեն թափում:

Նախապատրաստվող հոբելյանը մի քանի մասից է բաղկացած. այն բաղկացած է փաթեթից,  որի մեջ անգամ կարգախոսը մի քանի մասից է կազմված,  ամեն ինչ նախօրոք մտածված է, անգամ այն, թե ինչը երբ պետք է հայտնվի, երբ պետք է գովազդային վահանակները հայտնվեն, երբ պետք է «Ես եմ» ֆիլմի վահանակը փոխարինվի  «Ես եմ` հայրենիքի զինվորը» վահանակներով, այսինքն` փաթեթ ասվածն ամենայն մանրամասնությամբ մտածված է: Այս ամեն ինչի վրա երկար ենք մտածել, և արդյունքն արդեն տեսանելի է; Ուրիշ բան, որ հեռուստաընկերություններն այնքան էլ չեն աջակցում փաթեթի հոլովակները եթեր հեռարձակելու հարցում: Մինչդեռ կարծում էինք` բանակի հարց է, խնդիր չեն առաջացնի, մանավանդ որ պետականորեն հովանավորվում է, քանի որ նախօրոք հայտարարվել էր`  ինչ որ գնա բանակի վերաբերյալ, չի դիտվի գովազդ, հարկեր ու վարկեր չեն գոյանա: Բայց պարզվեց` միայն Հանրային ալիքն է պատրաստ է իր թանկ վայրկյանները զոհել:

Դա էլ լավ չէ: Ոչ թե Մազմանյանի համար: Քանի որ երբ նման արժեքների համար է արվում, ու երբ որոշվում է, որ պետք է օրը հինգ անգամ ցույց տալ բանակի մասին հոլովակը, պետք է ցույց տալ: Եվ կապ չունի, որ կարող է` գումար կորցնես դրա համար: Ամեն դեպքում գաղափարական գովազդն ընթանում է:

– Վերջերս կայացավ նաև բանակի 20-ամյա հոբելյանին նվիրված «Ես եմ» ֆիլմի պրեմիերան, որը, փաստորեն Ձեր ասած փաթեթի մի մասն էր:

Ինչքան կարելի էր դատել պրեմիերայի ժամանակ տիրող տրամադրություններից ու արձագանքից, այն ևս դրականորեն ընդունվեց: Կուզենայի` պատմեիք ֆիլմից:

– «Ես եմ` հայրենիքիս զինվորը» ձևակերպումը վերաբերում է բոլորիս, սա նշանակում է նաև,  որ սահմանից այս կողմ ես թշնամի չունեմ: Սա է ֆիլմի գաղափարը: Անընդհատ ասում են` դուք չեք ներկայացրել իրական բանակը: Բայց ես խնդիր չեմ ունեցել իրականը ման գալու, նեգատիվը գտնելու, բերկրանք զգալու դրանից ու ցույց տալու: Դա արվեստի գործը չէ:

Հարաբերությունների մեջ էլ չենք փորձել բացարձակ գեղեցիկ լինել, բայց նաև  չենք ուզեցել ցույց տալ, որ բանակում երիտասարդներն իրար ծեծում են: Ի՞նչ կապ ունի այստեղ բանակը: Դա փողոցում են սովորել, տարել բանակ իրենց հետ… Ֆիլմում հայրենիքին ծառայելու, երկրից չգնալու գաղափարն է: Ֆիլմը նկարահանել    է «32 փրոդաքըշնը», և նրանք  արդարացրել են իրենց վրա դրված պարտականությունը: «Ես եմ» ֆիլմի վրա ծախսվել է երեք անգամ ավելի քիչ, քան ծախսում են նման ֆիլմ նկարահանելու համար:

– Արդյոք դրանո՞վ էին պայմանավորված տեխնիկական խնդիրները, որ առկա էին ֆիլմում:

– Այո, եթե կան տեխնիկական խնդիրներ, ապա դա պայմանավորված է ծախսված գումարով, այնուամենայնիվ,  ստացված արդյունքն ինձ գոհացնում է: Միայն դրական կարծիքներ եմ լսում, անգամ ինձ ընդդիմադիր մարդիկ դրական են արտահայտվում:  Ի վերջո, մի բան ստեղծվեց, որ  միանգամից չոչնչացվեց: Այսինքն` դրական էներգետիկ «մեսիջը» տեղ  հասավ:

– Ֆիլմում թարմ դեմքեր տեսանք, սերիալային ու հեռուստատեսային տրաֆարետային դեմքեր չկան ֆիլմում: Սա է՞լ է հատուկ արված:

– Այո, հատուկ է: Հոգնել ենք անընդհատ նույն դեմքերը տեսնելուց: Մենք փնտրում էինք դերակատարների, և մեր գտածն այն էր, ինչ պետք էր, քանի որ կերպարների ընտրությունն արդարացված է: Հատկապես խնդրել ենք, որ ֆիլմում խաղա Սոս Սարգսյանը, հատուկ էր ընտրված  նրա կերպարը, որ մի երազով է ապրում. ուզում  է հավատալ, որ էդ հողը մարդ կմշակի, որ էդ տանը մարդ կապրի: Ֆիլմում դրել ենք  այդ գաղափարը, որ սահմանները հայաթափ չլինեն. ինչո՞ւ անպայման գյուղից գան ու դառնան երևանցի, ու ինչո՞ւ չգնան  գյուղ ու չդառնան գյուղացի: Հա, հենց գյուղացի, հողագործ:

Ֆիլմում ասվում է. «Էս ճամփան միակողմանի է. գնում են ու հետ չեն գալիս»: Ուզում ենք, որ այդ ճամփան երկկողմանի դառնա:

Գլխավոր դերը կատարողն էլ իսկապես զինվոր է, դիրքերում էլ հենց նկարել ենք նրան: Այս ֆիլմն ունի նաև իր շարունակությունը, որպես իդեա դեռ անակնկալ ունի, կգա մի հետաքրքիր լուծման պահ, որը հիմա չեմ ասի, միայն կասեմ, որ կստեղծվի ճշմարտության ու պատրանքի, իրականության ու ստեղծված արվեստի խաչմերուկ, որտեղ կտեսնենք, որ կյանքն արվեստ է, արվեստը` կյանք: Ինչպես դա կարվի` եկեք, տեղում կհասկանաք: Դա էլ թող լինի անակնկալ:

Այս պահին հատուկ նախապատրաստվում ենք սպասվող միջոցառմանը, ամեն ինչ նկարում ենք նախօրոք, որպեսզի կարողանանք հասցնել հեռուստատարբերակն էլ ըստ արժանվույն ներկայացնել:

– Այնուամենայնիվ, խոսեցիք նաև բիզնեսացավի մասին մասին: Ձեր գնահատականով ինչպիսի՞ն է հիմա ընդհանուր իրավիճակը հեռուստաեթերում:

– Մեր եթերն ուղղակի հոգու «քիլլեր» ա: Կարելի է լինել ծրագրված գործակալ ու ակամա գործակալ, կապ չունի`սատանայի՞, թե՞ թուրքական հատուկ ծառայությունների: Այսինքն` երբեմն անում ենք բաներ, որ մեր թշնամու կողմից պատվիրված մի բան է, որի արդյունքը նրան է ձեռնտու, մեզ ձեռք չի տալիս: Նույնը` հեռուստատեսությունը: Երբ չկա հոգևոր արժեքային ինչ-որ բան, երբ նյութապաշտությունը դարձել է ամենակարևոր բանը,  և սա պրոպագանդել մասմեդիայով, այլ ոչ թե ձաղկել, նշանակում է մի ողջ սերունդ փչացնել:  Ինչ ուզում է ասի ծնողը, դպրոցը, մենք գիտենք` որքան հզոր է մեդիայի ուժը: ԱՄՆ-ում մինչ օրս հեռուստատեսությամբ ղեկավարում են ողջ աշխարհը: Ամեն ինչ ծրագրված է` ինչքան ինչ ցույց տան, որ մարդը չզարգանա, հարցեր չտա:

Հիմա ուզում եմ հասկանալ` մեր հեռուստաընկերություններն այս ամենն անում են ծրագրվա՞ծ, թե՞ մոդայից ելնելով, ու  ինչքան այլանդակ, էնքան շատ փող ստանալու մոլուցքից` չհասկանալով, որ թշնամի պետության պատվեր են կատարում, քանի որ քանդում ես քո պետության կարևորագույն կապիտալը` քաղաքացու ներքին, հոգեկան, մտային զգայական աշխարհը:

Պետությունը, ազգը քաղաքացիների համագումարն է, այդ քաղաքացու ներքին հոգևոր, բարոյական, զգայական աշխարհը ձևավորվում է մեդիայի, արվեստի, կրթության միջոցով, եթե մենք հասկանում ենք, որ մեր հեռուստատեսությունը վատ իդեաներ, վատ հերոսներ է պրոպագանդում, ուրեմն պետք է փաստենք, որ դրա մեջ կա ազգադավ գործունեություն: Կապ չունի` հատուկ, թե ոչ, արդյունքը վատն է:

Նույն սերիալները: Ողջ աշխարհում դրանք ունեն նպատակ, ձև, եթե անգամ պրիմիտիվ են, բայց նախատեսված են կոնկրետ սոցիալական խմբերի համար: Այնտեղ էլ են շատ լուրջ նայում տարվող գաղափարախոսությանը, բայց մեջը հիմար, հիվանդ պրոպագանդա, մարդատյացություն չկա, իսկ մեզ մոտ կա:

– Իսկ լուծումը, ելքն ինչպե՞ս եք տեսնում:

– Էնպես, ինչպես անում եմ 20 տարի. «Գոյ» փորձարարական թատրոն: Բեմադրում ենք այն, ինչ կարծում ենք` ճիշտ է, մեր խղճին հարիր է, բեմադրում ենք այնպես, ինչպես պետք է, և երբեք չենք կապում նրա հետ, թե ինչ է ուզում հանդիսատեսը,  և  որքան  փող  կվաստակենք`  տոմս  վաճառելով:

Ամեն մարդ իր գործով պետք է զբաղվի: Արվեստը ներքին ազնվության ու անկեղծության խնդիր է. ի՞նչ ես անում, ինչո՞ւ ես անում, ինչպե՞ս ես անում: Եվ այն բարձր արժեք է, այն կրթում է, դաստիարակում:

Ցավոք, մեդիայով ներկայացվող շատ քիչ բան է, որ իրոք արվեստ է:

Զրույցը վարեց Մարիամ ՄՈՒՂԴՈՒՍՅԱՆԸ